ตำนาน

ตำนาน

ตำนาน คือ เรื่องเล่าขานที่มีมาแต่อดีต เปรียบได้เหมือนเครื่องมือที่ช่วยถ่ายทอดเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเรื่องราวเหล่านี้ สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิต ความคิด รวมถึงประเพณีต่าง ๆ ของคนในยุคอดีต อาจเป็นเรื่องจริงหรือไม่ก็ได้ อาจมีหลักฐาน หรือไม่มีก็ได้ ซึ่งส่วนใหญ่จะมาในรูปแบบ พงศาวดาร นิทานพื้นบ้าน นิทานปรัมปรา และ เทพนิยาย ผสมผสานเข้าด้วยกัน เนื้อเรื่องส่วนใหญ่ จะเกี่ยวข้องกับศาสนา ปฏิเสธไม่ได้ว่าทุก ๆ ประเทศทั่วโลก ล้วนต้องมีเรื่องเล่า เป็นของตัวเอง ถึงแม้จะเป็นสิ่งที่วิทยาศาสตร์ ไม่สามารถพิสูจน์ได้ก็ตามที

คนไทยกับเรื่องตำนาน และวิถีชีวิตเป็นของคู่กัน จึงไม่แปลกใจว่า ในบ้านเรา ตามแหล่งท่องเที่ยวต่าง ๆ มักจะมี เรื่องเล่าลึกลับ ที่สืบทอดต่อกันมาอย่างน่าสนใจ บางเรื่องได้ยินถึงกับขนลุก บางเรื่องก็เป็นเรื่องราวของความรัก ทำให้แต่ละสถานที่มีเรื่องเล่าขึ้นมา ใครที่อยากไปเห็นสถานที่จริง ๆ พร้อมรู้เรื่องราวตำนาน ตามเรามา ปิดตำนาน ลึกลับ เรื่องเล่า จากรุ่นสู่รุ่น

เปิด ตำนาน เรื่องเล่า ลึกลับ

ความหมาย และประเภท ของ ตำนาน

ตามพนจานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2525 ได้ให้ความหมายไว้ว่า “เรื่องแสดงกิจการอันมีมาแล้วแต่ปางหลัง เรื่องราวนมนานที่เล่ากันสืบ ๆ มา”

ดังนั้น ตำนาน คือ นิยาย หรือ เรื่องเล่า ที่เล่าสืบทอดกันมาเป็นเวลานาน จนหาต้นตอไม่ได้ และมีเนื้อหา เพื่ออธิบายที่มาของสิ่งต่าง ๆ หรือสถานที่ต่าง ๆ ที่คนในสมัยก่อนยังไม่สามารถเข้าใจได้

สามารถแบ่งประเภท ได้ดังนี้

1. ประเภทนิยายประจำท้องถิ่น (Legend) เป็นเรื่องเล่า เกี่ยวกับคตินิยม อย่างใดอย่างหนึ่ง ของคนในท้องถิ่น โดยมีเค้าของความจริงอยู่บ้าง แม้ว่าในการดำเนินเรื่อง จะใช้การเล่า ที่แทรกเรื่องเหนือธรรมชาติลงไปบ้างก็ตาม เช่น

  • ปรากฏการณ์ธรรมชาติ เป็นสิ่งที่มนุษย์พบเห็นคุ้นเคย แต่มนุษย์ไม่สามารถหาคำตอบได้ว่า เกิดจากอะไร จึงมีผู้รู้ แต่งเป็นเรื่องเล่า อธิบายที่มาของปรากฏการณ์ธรรมชาติเหล่านี้ ออกมาเป็นรูปธรรม
  • สถานที่ ด้วยมนุษย์มีสมอง จึงพยายามแสวงหาเหตุผ ลและมโนภาพ เพื่ออธิบายที่มาของสิ่งต่าง ๆ จึงเกิดเป็นเรื่องเล่า เกี่ยวกับสถานที่ และภูมิประเทศรอบ ๆ ตัว เรื่องเล่าเหล่านี้ ได้เล่สืบทอดกันมาหลายชั่วคน จึงมีการเสริมเรื่องอื่น ๆ ตามลักษณะความเชื่อ และความนิยมของคนในท้องถิ่นเข้าไป จนคนในปัจจุบัน อาจถือว่าเป็นเรื่องไร้สาระ หากทว่าตำนานเหล่านี้ ก็มีส่วนช่วยให้เราเข้าใจความคิด และภูมิปัญญาของบรรพบุรุษของเราได้เป็นอย่างดี
  • บุคคล มักเป็นเรื่องที่กล่าวถึงคุณธรรม ความฉลาด ความสามารถ ความกล้าหาญ ของบุคคล ซึ่งจะมีตัวตนจริง มีสถานที่ และกำหนดระยะเวลาของเหตุการ์ ที่แน่นอน แม้บางครั้ง จะมีเรื่องเหนือธรรมชาติอยู่บ้าง ก็เกิดจากการเล่าตกแต่งเสริมขึ้น อย่างไรก็ตาม ผู้ฟังยังเชื่อว่าเรื่องดังกล่าว มีเค้าความจริงอยู่

2. ประเภทเทพนิยาย (Myth) กุหลาบ มัลลิกะมาส ได้ให้ความหมายไว้ว่า “คำว่า เทพนิยาย ซึ่งแปลมาจากคำว่า Myth นี้ จะหมายถึงนิทานที่เทวดา นางฟ้า เป็นตัวบุคคลในเรื่องนิทานนั้น หรือที่เป็นแต่เพียงกึ่งเทวดา อย่างเช่น เจ้าป่า เจ้าเขา เจ้าที่ เจ้าแม่ต่าง ๆ เทพนิยายเหล่านี้ มักมีส่วนสัมพันธ์กับความเชื่อทางศาสนา และพิธีกรรมต่าง ๆ ที่มนุษย์ปฏิบัติในทางศาสนา” ตัวบุคคลในเรื่อง อาจมีลักษณะคล้ายคลึง กับตัวเอก ที่เกี่ยวกับวีรบุรุษ แต่เทพนิยาย จะต้องเกี่ยวข้องกับศาสนา ซึ่งอาจจะเป็นศาสนาดั้งเดิมของมนุษย์ก็ได้

ตำนานพื้นบ้าน และ นิทานพื้นบ้าน เป็นเรื่องเล่าในรูปแบบหนึ่ง ที่แฝงความน่าสนใจ คติสอนใจ และความสำคัญบางประการ ที่ทำให้ตำนานนั้น ๆ ถูกถ่ายทอดกันมาเรื่อย ๆ ทุกยุคทุกสมัย ซึ่งจะเป็นเรื่องจริง หรือเรื่องที่แต่งขึ้นมา ก็ไม่มีใครสามารถพิสูจน์ได้ ทั้งผู้เล่า และผู้ฟัง มีสิทธิ์ที่จะคิดได้ทั้งนั้น ว่าเป็นเรื่องจริง หรือไม่จริง ถ้าอ่าน หรือฟังอย่างผิวเผิน จะเป็นเรื่องไม่น่าเชื่อถือ แต่ในความไม่น่าเชื่อถือนั้น หากศึกษาอย่างพินิจ จะเห็นร่องรอยทางประวัติศาสตร์ ที่น่าภาคภูมิใจ ของชนชาติ และท้องถิ่นได้อย่างดี